МІНІСТЭРСТВА АДУКАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ

Дадатковая адукацыя дарослых

Сістэма павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў у Беларусі пачала складвацца каля 50 гадоў таму. Да пачатку 90-х гадоў яна налічвала 136 навучальных устаноў, у якіх штогод навучалася каля 400 тысяч рабочых, спецыялістаў і кіраўнікоў гаспадарчага комплексу рэспублікі.

 З 1 студзеня 1988 года навучальныя ўстановы і падраздзяленні павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў былі пераведзены на працу ва ўмовах поўнага дзяржразліку і самафінансавання, што дазволіла ім да 1991 года набыць вопыт прамых сувязяў з заказчыкамі, палепшыць змест навучання, умацаваць вучэбна-матэрыяльную базу. Гэта дазволіла не толькі захаваць, але і забяспечыць далейшае развіццё сеткі ўстаноў.

Сёння сістэма дадатковай адукацыі дарослых у Рэспубліцы Беларусь з'яўляецца адным з найважнейшых фактараў сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны і ўяўляе сабой гнуткую, мабільную сістэму, якая пастаянна развіваецца. Яна заклікана вырашаць і ў цэлым вырашае задачы забеспячэння галін эканомікі прафесійнымі кадрамі запатрабаванага ўзроўня кваліфікацыі, кадравай падтрымкі інавацыйных працэсаў, задавальнення патрэбаў грамадзян у прафесійным ўудасканаленні.

Павышэнне кваліфікацыі і перападрыхтоўку кіруючых работнікаў і спецыялістаў, а таксама рабочых і служачых ажыццяўляе 391 установа адукацыі. Гэта ўстановы розныя па статусе, ведамаснай прыналежнасці, формах уласнасці.

 З прыняццем Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адукацыі пашырылася паняцце «дадатковая адукацыя дарослых». Калі раней пад дадатковай адукацыяй дарослых разумелася толькі павышэнне кваліфікацыі, перападрыхтоўка і стажыроўка, то зараз яно ўключае рэалізацыю 12 адукацыйных праграм, у тым ліку:

- адукацыйнай праграмы павышэння кваліфікацыі кіруючых работнікаў і спецыялістаў;

- адукацыйнай праграмы перападрыхтоўкі кіруючых работнікаў і спецыялістаў, якія маюць вышэйшую адукацыю;

- адукацыйнай праграмы перападрыхтоўкі кіруючых работнікаў і спецыялістаў, якія маюць сярэднюю спецыяльную адукацыю;

- адукацыйнай праграмы стажыроўкі кіруючых работнікаў і спецыялістаў;

- адукацыйнай праграмы спецыяльнай падрыхтоўкі, неабходнай для заняцця асобных пасад;

- адукацыйнай праграмы павышэння кваліфікацыі рабочых (служачых);

- адукацыйнай праграмы перападрыхтоўкі рабочых (служачых);

- адукацыйнай праграмы прафесійнай падрыхтоўкі рабочых (служачых);

- адукацыйнай праграмы навучальных курсаў (лекторыяў, тэматычных семінараў, практыкумаў, трэнінгаў, афіцэрскіх курсаў і іншых відаў навучальных курсаў);

- адукацыйнай праграмы навучання ў арганізацыях;

- адукацыйнай праграмы ўдасканалення магчымасцяў і здольнасцяў асобы;

- адукацыйнай праграмы падрыхтоўкі асоб да паступлення ва ўстановы адукацыі Рэспублікі Беларусь.

У сістэму дадатковай адукацыі дарослых ўваходзяць дзяржаўныя органы, падпарадкаваныя або падсправаздачныя Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь, рэспубліканскія органы дзяржаўнага кіравання, іншыя дзяржаўныя арганізацыі, падпарадкаваныя Ураду, мясцовыя выканаўчыя і распарадчыя органы.

Адметнай асаблівасцю сістэмы дадатковай адукацыі дарослых у Рэспубліцы Беларусь у адпаведнасці з Кодэксам Рэспублікі Беларусь аб адукацыі з’яўляецца ўключэнне ў яе нароўні з установамі адукацыі іншых арганізацый, а таксама індывідуальных прадпрымальнікаў, якім у адпаведнасці з заканадаўствам прадастаўлена права ажыццяўляць адукацыйную дзейнасць. Такім чынам, адукацыйныя праграмы дадатковай адукацыі дарослых могуць рэалізоўваць ва ўстаноўленым заканадаўствам парадку не толькі ўстановы дадатковай адукацыі дарослых, але і іншыя ўстановы адукацыі, іншыя арганізацыі, а таксама індывідуальныя прадпрымальнікі.

Ва ўмовах пераходнай эканомікі самой хуткарослай катэгорыяй работнікаў з’яўляюцца спецыялісты з вышэйшай і сярэдняй спецыяльнай адукацыяй, што выклікана ўскладненнем агульнай сістэмы гаспадарчых сувязяў, працэсам інфарматызацыі, развіццём навукаёмістых вытворчасцей. У апошнія гады намецілася тэндэнцыя павышэння попыту на адукацыйныя паслугі ў моладзі і ў працуючага насельніцтва. Асабліва запатрабаванымі аказаліся спецыяльнасці па галінах нафтахімічнай, газаздабыўнай і перапрацоўчай прамысловасці, МНС, МУС, культуры, спорту і турызму, адукацыі, фінансаў, эканомікі, правазнаўства, камп’ютарных тэхналогій, менеджменту.

Навучанне кіраўнікоў і спецыялістаў у сістэме павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў набывае больш гнуткі і мабільны характар. Яно ажыццяўляецца як на базе ўстаноў адукацыі, так і непасрэдна на вытворчасці праз розныя формы, уключаючы стажыроўку.

У развіцці сістэмы дадатковай адукацыі актыўную ролю адыгрываюць вядучыя ўстановы вышэйшай адукацыі Беларусі. На сённяшні дзень у кожнай ВНУ створаны інстытуты і факультэты павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў па профілю работы ВНУ.

Для паспяховага развіцця сістэмы павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў вядзецца праца па вызначэнні ў кожнай галіне вядучых устаноў дадатковай адукацыі дарослых, на якія ўскладаюцца функцыі навуковага, вучэбна-метадычнага і арганізацыйнага забеспячэння.

Адначасова праводзіцца праца па ўпарадкаванні структуры сістэмы павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў. Значным крокам стаў працэс ліцэнзавання адукацыйнай дзейнасці, які дазволіў аптымізаваць структуру, змест работы ўстаноў, забяспечыць павышэнне якасці адукацыі.

Важнай для рэспублікі з’яўляецца арганізацыя навучання беспрацоўнага і незанятага насельніцтва. У Беларусі з улікам вопыту іншых краін сфарміравана сетка рэгіянальных службаў занятасці і арганізавана навучанне беспрацоўных на базе дзеючых устаноў адукацыі. Штогод у іх аказваецца дапамога звыш 26 тысячам беспрацоўных.

Да асноўных задач удасканалення сістэмы дадатковай адукацыі дарослых неабходна аднесці:

- забеспячэнне эфектыўнага ўзаемадзеяння шырокага кола сацыяльных партнёраў (міністэрстваў, мясцовых органаў улады, навучальных устаноў, арганізацый і г.д.);

- удасканаленне нарматыўнай прававой базы;

- маркетынгавыя даследаванні патрэб галін эканомікі ў рабочых, служачых, спецыялістах, вывучэнне рынкаў працы;

- аптымізацыя структуры сістэмы дадатковай адукацыі дарослых у адпаведнасці з рэальнымі патрэбамі ў рэгіёнах, галінах і рэспубліцы ў цэлым;

 - удасканаленне вучэбна-метадычнага, інфармацыйнага і матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння сістэмы дадатковай адукацыі дарослых з улікам сучасных тэндэнцый развіцця гэтай дзейнасці;

- пашырэнне маштабаў міжнароднага супрацоўніцтва і інш.

Першачарговай задачай з’яўляецца вызначэнне перспектыў развіцця сістэмы павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі педагагічных кадраў, асноўнай мэтай якой з’яўляецца забеспячэнне адукацыйнай сістэмы рэспублікі работнікамі неабходнай кваліфікацыі і высокага ўзроўню прафесійнай кампетэнтнасці, гатовых да прадуктыўнай дзейнасці.

Рэалізацыя дадзенай мэты прадугледжвае ўдасканаленне сістэмы апераджальнага навучання кіраўнікоў і спецыялістаў адукацыі, стварэнне сучаснай сістэмы навукова-метадычнага і інфармацыйна-метадычнага забеспячэння педагагічнай дзейнасці.

Далейшае развіццё атрымае міжгаліновая кааперацыя ў павышэнні кваліфікацыі і перападрыхтоўкі педагагічных кадраў. У гэтым кірунку сёння паспяхова працуюць установы адукацыі «Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы», «Рэспубліканскі інстытут прафесійнай адукацыі», «Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка»,« Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт »,« Акадэмія паслядыпломнай адукацыі », абласныя (Мiнскi гарадскi) інстытуты развіцця адукацыі і інш.

Павышэнне кваліфікацыі і перападрыхтоўка педагагічных кадраў вядзецца ў дзённай, вячэрняй і завочнай (дыстанцыйнай) формах навучання, у асноўным за кошт бюджэтных сродкаў. Штогадовая колькасць слухачоў – каля 50 тысяч, у тым ліку ў абласных інстытутах развіцця адукацыі – звыш 35 тысяч. Гэта самы высокі колькасны паказчык сярод галіновых сістэм павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў па рэспубліцы, у тым ліку і па перыядычнасці праходжання навучання кожным педагагічным работнікам.